Gazetecilik diye bir şey var

 

	My Lai katliamını dünyaya duyuran Seymour Hersh

Gerçi 1960'ların sonlarına yaklaşıldığında ABD'de savaşa karşı muhalefet ciddî boyutlara ulaşmıştı ve basın da bu dalgadan payına düşeni alıyordu. Ama genel olarak My Lai katliamına kadar, Amerikan basını Vietnam Savaşı'yla ilgili haberlerinde askerî komuta heyetine muazzam pürüzler çıkarmıyordu. 1969 sonbaharında katliam haberinin ortaya çıkışı çok şeyi değiştirdi. Hem basının tutumu daha eleştirel oldu hem de askerler gazetecileri "olay yeri"nden olabildiğince uzak tutmak gerektiğini düşünmeye başladılar.

Dünya, ABD ordusunun My Lai vahşetini Amerikalı bir gazeteci sayesinde öğrendi: Seymour Hersh.

1969 sonbaharında serbest muhabir olarak çalışan Hersh'in haberi ülkenin her tarafından çeşitli gazete ve dergiler tarafından yayımlandıktan dört gün sonra, Cleveland Plain Dealer, katliamın, ordu fotoğrafçısı Ron Haeberle tarafından çekilmiş görüntülerini bastı ve My Lai katliamı, o günleri yaşayanların zihnine bir daha çıkmamak üzere kazındı.

Hersh'in ilk haberinin ve fotoğrafların yayımlanmasının ardından, ihbar mektubuyla asıl soruşturmanın açılmasını sağlayan eski asker Ridenhour gazeteciyi aradı, o da başta Amerika, dünyayı sarsan hikâyenin ayrıntılarını böylelikle tamamlayabildi.

Savaşın ne olduğunu bilmek...

Seymour Hersh, 1960'larda Associated Press adına Pentagon muhabiri olarak çalışıyordu. Savaşa karşı çıkan başkan adayı Eugene McCarthy'nin basın danışmanlığını yapmak üzere bu görevinden ayrıldı. 1969'da Pentagon hakkında bir kitap üstünde çalışırken, Vietnam gazilerinin avukatlığını yapan bir adam bürosuna gelip onun kulağına şunu fısıldamıştı: Ordu, 75 sivili öldürmekle suçlanan bir subayı yargılayacaktı.

Hersh bunu duyar duymaz niye ciddiye aldığını tam açıklayamadı sonradan. Galiba sağduyu ve tecrübe sözkonusuydu. 1992'de meslektaşlarıyla görüşürken, "Savaş hakkında yeterince bilgim vardı, bunu mantıksız bulmayacak kadar," demişti Seymour Hersh.

"Bulaşma bu işe!"

Gazeteci, fısıltı yoluyla gelen ilk ihbardan sonra biraz araştırdı ve meselenin Teğmen Calley diye biriyle ilgili olduğunu öğrenebildi. Ordu içinden birilerine sordu. Hep şu cevabı aldı: "Bulaşma bu işe, kafanı çevir!"

Hersh, bir gün başka bir iş için gittiği Pentagon'da, önceden tanıdığı bir albaya rastladı. Albay, Vietnam'da yaralanmış, generalliğe yükselmişti. "Şu Calley meselesi nedir?" diye ona da sordu Hersh. Ve şu cevabı aldı: "ılişme ona."

Hersh tanıdığı bir Kongre üyesine de gidip Calley meselesini sordu. Adam konuyu biliyordu. Gazeteciye, "Yazma onu," dedi. "Orduyu mahveder bu iş."

Hersh bunun üzerine daha da sıkı eşelemeye koyuldu ve katliam sanığı Teğmen Calley'in avukatına ulaştı. Avukat George Latimer, bir emekli askerî hâkimdi ve Salt Lake City'de çalışıyordu. Hersh onu aradı ve, "Sizinle Calley konusunu görüşmek istiyorum," dedi. "Yarın Kaliforniya'ya gidiyorum. Uçağım Salt Lake'de bir süre bekleyecek. Uğrasam olur mu?"

Latimer "valla bilmem ki" yollu bir cevap verdi.

Orada, masanın üstündeydi...

Hersh, avukatın hâkimlik yaparken yeraldığı birkaç davayla ilgili dosyalara baktı, onunla buluştuğunda bir süre bunlardan sözetti, uzun uzun konuştular. Buzlar eridikten sonra bir ara Calley'in avukatı, müvekkili hakkında gazeteciye şöyle dedi: "150 kişiyi öldürdüğünü söylüyorlar."

Hersh, o ana kadar 75 sivilin öldürüldüğünü duymuştu. Şimdi rakam 150 olmuştu. Eski askerî hâkim, şimdi avukat Latimer, "Washington'dakilere" kızıyordu. "Bak şuraya!" diyerek bir dosya açtı, Hersh'in önüne koydu. Burada, Teğmen William Calley'in "111 Doğulu insanı öldürmekle" suçlandığı yazılıydı.

1992'de gazetecilerle görüşürken, "Bu hiç aklımdan çıkmadı," demişti Hersh. "Sanki 10 tane Doğulu bir Kafkasyalıya, 12 Doğulu bir Siyah'a eşti. Ne demek, anlayamıyordum. Pek hoştu..."

Gazeteci dosyayı gördükten sonra da şansı yâver gitmişti. Avukat, özür dileyerek, bir telefon görüşmesi için konuğundan izin almış ve bütün belgeleri masanın üstünde bırakıp çıkmıştı. Hersh, masanın öbür tarafından oturduğu için kağıtları tersten görüyordu. Yine de baştan sona okumuş, sonra da gidip hikâyesini yazmıştı. Haberi 30-40 gazete ve dergiye sattı. 1970'te bu haberiyle Pulitzer Ödülü aldı.

Onun sayesinde hepimiz, başta özgürlük, neredeyse bütün modern insanî değerleri temsil ettiğini ileri süren Amerikalıların da iş vahşete gelince kimseden geri kalmadığını öğrendik. My Lai'da ölenlerin sayısı, Dünya Ticaret Merkezi ve Pentagon'a yapılan saldırılarda ölenlerin yaklaşık onda biri kadardı.

My Lai katliamı, uzun yıllar, insanlığın karşısında bir ibret kaynağı olarak durdu. Naklen yayınlı, bilgisayar oyunu tarzı savaşlar döneminde unutuldu. Sanki tam da şimdi yeniden hatırlasak iyi olacak... size de öyle mi görünüyor?

YARARLANILAN KAYNAKLAR

* Bobbi Nodell, "My Lai Remembered", MSNBC

* "How the world learned of My Lai", MSNBC

* "Special Report - My Lai: the cover-up", BBC NEWS

* "My Lai: the whitewash", BBC NEWS

* "Pilot's black account of massacre. Thompson landed during carnage and saved lives", MSNBC.

* Tom Ashworth / Ted Sampley, "Colin Powell: Not the Man You Think", U.S. Veteran Dispatch, October/November1995

* Russ Kick, "Colin Powell: Don't ask about My Lai, don't tell about Iran-Contra", Disinformation

o Charles Lane, "The Legend of Colin Powell", The New Republic